08 juni 2008

Rudolf Steiner - Biodynamische wijnbouw deel 2

Rudolf Steiner is de grondlegger van de biodynamie (zie deel 1). Hij werd geboren op 27 februari 1861 in Kraljevec (toen Hongarije nu Slovenië) uit Oostenrijkse ouders. Hij studeerde in Wenen wat toen de intellectuele hoofdstad van Europa was en was zeer geïnteresseerd in het werk van Goethe (schrijver, filosoof en dichter).

Als eenentwintigjarige student aan de Technische Hogeschool in Wenen kreeg Steiner de opdracht het natuurwetenschappelijke werk van Goethe van toelichtingen te voorzien. In Goethe waardeerde hij de mens die gedurende tientallen jaren van onderzoek zijn waarnemen en denken zo oefende dat hij het leven in de natuur ging begrijpen. Deze opdracht werd Steiners opstap naar de basis van een nieuwe, spirituele wetenschap, verankerd in de bestaande westerse cultuur. Hij beschrijft die basis in zijn boek De filosofie van de vrijheid (1893). Deze beschrijving, in de taal van de filosofie van zijn tijd, bevat in de kiem al de antroposofie.

In 1891 na het behalen van zijn doctoraat in de filosofie vestigt hij zich in 1889 in Weimar waar ook Goethe gewoond en gewerkt had en waar zijn archieven werden bewaard. Steiner schrijft er zijn eerste essay. In 1894 ontmoet hij Frédéric Nietzsche wiens zus hem vraagt orde in de filosofische papieren van Nietzsche te brengen.

rudolf steiner 1917In die tijd was Rudolf Steiner een wijsgeer, een visionair. Hij werd lid van de Theosofische Vereniging in Berlijn en klom op tot secretaris-generaal van de Duitse afdeling. Theosofie is geen godsdienst maar een allesomvattende, universele filosofie, gebaseerd op natuurwetenschappelijke, geestelijke en psychische evolutie van de natuur.

In 1913 verliet Rudolf Steiner de Theosofische Vereniging. Hij werd de grondlegger van de antroposofie. Als wetenschapper trachtte hij de theosofische principes in overeenstemming te brengen met de natuurkunde en de algemene beginselen van de Duitse filisofische school, die op dat ogenblik  op haar hoogtepunt was. De eerste samenkomst van de Antroposofische vereniging was op 3 februari 1913.

Het begrip antroposofie is samengesteld uit twee Griekse woorden: ‘anthropos' (mens) en ‘sophia' (wijsheid).  Antroposofie kan het beste worden omschreven als een weg om door zelfkennis en kennis van de wereld te komen tot bewustwording van je menszijn, in vrijheid en vanuit eigen verantwoordelijkheid.

Rudolf Steiner begint te schrijven en in het openbaar te spreken en over zijn geesteswetenschappelijk onderzoek. Het accent ligt daarbij op de zogeheten centrale onderwerpen in de antroposofie: het mensbeeld, het wereldbeeld, de geschiedenis van mens en aarde, de betekenis van leven en dood, reïncarnatie en karma, de betekenis van het christendom.

In 1919 ontwikkelt hij een pedagogische methode die wordt toegepast in de Waldorf scholen. Vandaag de dag bestaan er nog 25 Steiner scholen in Vlaanderen en ook buiten de Belgische grenzen.

Steiner was ook kunstenaar: hij schreef vier drama's, ontwierp een aantal gebouwen, waaronder het Goetheanum in Dornach (Zwitserland) en werkte aan de ontwikkeling van de euritmie, een geheel nieuwe bewegingskunst. Veel vernieuwende inzichten had hij op onder andere landbouw, onderwijs en gezondheidszorg. In 1923 nam hij het voorzitterschap op zich van de toen opgerichte Algemene Antroposofische Vereniging in Dornach.

De lezingen in Koberwitz, de allereerste landbouw cursus Biodynamie
In 1924, van 7 tot 16 juni, had graaf Karl von Keyserlingk op zijn kasteel in Koberwitz een 60tal mensen uitgenodigd, voornamelijk grondbezitters. Allen waren gekomen om de meester Rudolf Steiner te horen. De "Goethe" van de landbouwkunde en inspirator van de biodynamie. Koberwitz, tegenwoordig gelegen in Polen vlakbij Wroclav hoorde toendertijd nog bij Pruisen, deelstaat van het Duitse rijk. Graaf Karl von Keyserlingk was gepassioneerd door landbouwkunde en kon toen niet bevroeden dat zijn seminar, die ook wel landbouwcursus wordt genoemd, historie zou schrijven. De acht lezingen die Steiner toen heeft gegeven zijn uitgegeven onder de titel :   Landbouw ; geesteswetenschappelijke grondslagen voor een vruchtbare ontwikkeling van de landbouw.

Rudolf Steiner was geen boer of landbouwwetenschapper. Dat hij zich toch op dit vakgebied waagde, hangt met twee omstandigheden samen. De eerste is dat hij op het platteland was opgegroeid en daardoor het leefmilieu van de boeren en het werk op het land uit eigen ervaring kende. De tweede omstandigheid heeft te maken met het karakter van de antroposofie, dat de achtergrond vormt van de biologisch-dynamische landbouw.

nicolas joly savannieres la coulee de serrant loire
Nicolas Joly (links) bewerkt zijn biodynamische wijngaard Coulée de Serrant in Savennières, Loire.

Het grote thema van de antroposofie is, in twee woorden, mens en kosmos. Over die relatie, tussen de mens aan de ene kant en mineralen, planten en dieren, aarde en sterren aan de andere kant, schreef en sprak Steiner vanuit telkens wisselende gezichtspunten. Vandaar dat de stap van de algemene antroposofie naar zoiets specifieks als de landbouw kleiner is dan men op het eerste gezicht zou denken.

De deelnemers aan de cursus waren niet alleen feitelijk in de landbouw werkzaam, maar zij waren ook vertrouwd met de algemene antroposofische inzichten over mens en kosmos en over innerlijke scholing. Het lidmaatschap van de Antroposofische Vereniging was een voorwaarde tot deelname aan de cursus.

Echter al voordat de landbouwcursus tot stand kwam, had Rudolf Steiner aan deze of gene landbouwkundige adviezen gegeven en had hij op kleine schaal experimenten laten doen. Een van degenen die hij van advies had gediend was Ernst Stegemann, pachter van een landgoed in Marienstein. In 1922 was Stegemann gestopt met het gebruiken van kunstmest. Vanaf 1922 deed Ehrenfried Pfeiffer op aanwijzing van Rudolf Steiner experimenten in een laboratorium in het Zwitserse Dornach. Het ging daarbij om onderzoek naar de werking van de in de landbouwcursus besproken preparaten.

Tijdens de acht lezingen in Koberwitz vraagt Steiner zijn luisteraars eerst om op zijn minst vier jaar te experimenteren met zijn lessen. Hij gaf zijn volgelingen een idee en zei dat ze zelf moesten uitzoeken wat in de praktijk bruikbaar was. Sindsdien is er heel wat geëxperimenteerd in de biodynamie. Na de lezingen en het oprichten van de ‘Versuchsring' werd de eerste aanzet gegeven tot een vernieuwing van de landbouw. De eerste biodynamische boerderijen zagen het daglicht in Duitsland en het immens grote domein van Koberwitz diende als proefterrein.

Steiner verkondigt dat organismen (de mens in het bijzonder), en de processen die zich in hen afspelen, het resultaat zijn van invloeden uitgaande zowel van de aarde als vanuit de kosmos (zon, maan en sterren). Fatale gevolgen verwachtte hij vooral van de invoering van kunstmest, die net in die jaren op gang kwam. De ontwikkelingen van de twintigste eeuw, met name die van na de tweede wereldoorlog, hebben hem gelijk gegeven.

Heeft Steiner de gedetailleerde biodynamische beschrijvingen en argumenten zelf ontwikkeld of heeft hij een beroep gedaan op experts? We weten het tot op vandaag niet. Hoe kan deze man zonder enige lanbouwstudie zoveel complexe vraagstukken beantwoorden en justifiëren?

Door zijn vroegtijdige dood op 30 maart 1925 in Dornbach door een ziekte aan zijn spijsverteringsorganen kon Rudolf Steiner aan de verdere ontwikkeling niet meer bijdragen. Steiner gaf in totaal 6.000 lezingen en publiceerde 500 teksten.

champagne francis boulard 5Steiner zelf spreekt in de beroemde landbouwcursus niet van een biologisch-dynamische landbouw, maar van een landbouw die is gebaseerd op geesteswetenschappelijke inzichten.

Toen na de dood van Steiner de behoefte aan een naam ontstond, werd eerst gekozen voor ‘biologische landbouw'. Daarmee wilde men aangeven dat het om een landbouw ging die op een ‘biologische' manier omsprong met de bemesting (in tegenstelling tot de kunstmest, die de chemie als uitgangspunt had). Later werd er het begrip ‘dynamisch' aan toegevoegd, om aan te geven dat in deze wijze van landbouw ook een relatie wordt gezocht tot kosmische krachten.

De initiatoren voor de biodynamische methode zijn voornamelijk Ehrenfried Pfeiffer (1899-1961) en Günther Wachsmuth (1893-1963). Zij zijn het die in 1924 in het bijzijn van Steiner de koeienhoorn uit de grond haalden waaraan Steiner altijd zoveel goede krachten toedichtte.

Steiners werk werd bijna verwoest toen de nazi's in 1933 aan de macht kwamen en deze methode verboden. Maar er emigreerden een aantal vooraanstaande aanhangers naar Engeland ( Eugen en Lilly Kolisko ) en naar Amerika ( Ehrenfried Pfeiffer ) met Steiners documenten. Na de Wereldoorlog II werden de experimenten in de hele wereld voortgezet.

Vanaf 1963 is de landbouwcursus van Koberwitz publiekelijk verkrijgbaar. Dat de cursus pas zoveel later dan bedoeld algemeen toegankelijk werd, heeft ongetwijfeld een remmende invloed gehad op de ontwikkeling van de biologisch-dynamische landbouw. Een echte groei van de beweging vond plaats in de jaren zeventig van de vorige eeuw.

In 1924 was er nog geen sprake van een milieuvraagstuk. Niettemin blijkt uit de voordrachten zonneklaar dat Steiner in dit opzicht een vooruitziende blik had. Scherp geeft hij aan dat de basis van de gangbare landbouwmethode - het eenzijdig natuur-wetenschappelijk denken - onherroepelijk problemen zou geven.

Steiner was een tegenstander van alcohol en dus ook van wijn. Hij vondt dat iemand die dronk zijn spirituele openheid blokkeerde en dus ook geen toegang naar spiritualiteit kon verkrijgen. Volgens hem behoorden bier, wijn en sterke alcohol niet tot de menselijke voedingsmiddelen. Hij dronk zelf water en amandelmelk.

Hier:  Deel 1 biodynamische wijnbouw

30 maart 2008

Zwoegen op biologische wijn

Vier weken geleden was het schriftelijke examen van de "niet Franse" wijnen voor de Sommelier cursus. Daarvoor en vandaag nog ben ik druk bezig met mijn eindwerk wat over één week klaar moet zijn, ppfffff.  Dus momenteel worden mijn vrije uurtjes volledig beheersd door het schrijven en deze keer niet voor mijn blog ( dat doe ik er nog tussendoor ).

Na bijna drie jaar avondcursus, studeren en veel proeven komt er zo langzamerheid een eind aan. Als volgende week het eindwerk is ingeleverd dan rest de voorbereiding voor het examen wat half juni plaatsvindt aan de wijnuniversiteit
Suze-la-Rousse in de Rhône streek vlakbij Orange.

Toen ik een onderwerp mocht kiezen voor het eindwerk was mij al vrij snel duidelijk dat ik het over biologische wijnbouw zou gaan hebben en dan met name over de biodynamische. Waarrom? Omdat ik zoals iedereen wel weet wat biologische wijnbouw inhoud maar enkel een zeer vaag beeld had wat biodynamische wijnbouw is en ik er graag meer van wou weten. Ik wou een onderwerp nemen waar ikzelf van zou kunnen leren.

Tijdens het lezen van de diverse boeken over dit onderwerp ( o.a. Vruchtbare landbouw op biologisch-dynamische grondslag van Rudolf Steiner, Biodynamisch tuinieren van Hilary Wright, Le Vin Bio Mythe ou réalité van JF Bazin en natuurlijk Le Vin du ciel à la terre van Nicolas Joly ) werd me echter ook heel snel duidelijk dat biodynamie geen concrete wetenschap is en dat het niet altijd even gemakkelijk te begrijpen is voor een nuchtere vent zoals ik.

Diverse malen heb ik me afgevraagd of het misschien toch niet gemakkelijker zou zijn geweest als ik een onderwerp had gekozen waar ik al veel vanaf weet bijvoorbeeld een bepaalde wijnstreek in Frankrijk die begint met een C........ 
Gemakkelijker zeker wel maar dan had ik niet zoveel geleerd als dat ik bij het maken van dit eindwerk gedaan heb. Het is niet mijn bedoeling om je nu haarfijn in dit artikel uit te gaan leggen wat biodynamie nu precies is want ik heb zelf moeite gehad met het begrijpen van bijvoorbeeld de oogst en zaai kalender van Maria Thun. Hoe de verschillende standen van de maan in een bepaald teken van de dierenriem een specifiek element activeren en dat naar gelang de maand, dag en uur. Als je dit niet hebt kunnen volgen dan begrijp ik dat heel goed, ik heb zelf alles vele malen moeten herlezen voordat ik een beetje door had hoe die theorie in elkaar zit.

Misschien dat biodynamische landbouw daarom zo onbekend is want het is namelijk een vrij complexe materie. In de wijnbouw is het eerder een filosofie in plaats van een wetenschappelijk proces en ik ben ervan overtuigd dat ik nog niet alles te weten ben gekomen over deze uitzonderlijke en soms hocus pocusachtige overkomende manier van wijn maken.

Als daarnaast sommige literatuur ook nog eens tegenstrijdig is omdat er verschillende stromingen zijn  en omdat niemand de exacte wijsheid met betrekking tot biodynamie in pacht heeft, probeer dan maar eens een consistent verhaal te maken. 

Gelukkig heb ik nog wel tijd om te genieten van wijn zoals vorig weekend. En daar zaten uiteraard ook biologische en biodynamische wijnen tussen en die waren de moeite waard.

agrapart rochere maucaillou brundlemayer bonnezeaux montalena
Domaine Jo Pithon, Le Croix Picot 2005 , Savannières, Loire: Biologisch. Een stevige en verleidelijke neus met florare toetsen, vooral mineralen en abrikozen. Een echte terroir neus. Een volle stevige aanzet, gedroogd fruit, wat hout, citroen, abrikozen, noten, wat is dit complex zeg. Mooie ondersteunende zuren en een lange afdronk. Karaferen van te voren. 20.00 Euro, 16.5pnt.

Agrapart Grand Cru Minéral, Millésimé 2000, Champagne: Biodynamisch. Weer zoiets heerlijks,  bijna 8 jaar oud en een diep gele kleur met een zeer fijne pareling. Volwassen neus met rijpe appels en boter. In de mond dezelfde appels en gewoon heerlijk, zuren mooi verweven, dit is een genot. 17pnt

Château Maucaillou 2004, Moulis: Prachtige neus met aroma's van koffie, getoast, zwart fruit, beloofd veel. In de mond medium fruitige aanzet. Vrij snel krijg ik een zeer droge, te droge onaangename indruk in de mond. Niet agressief maar de wijn is niet in balans, mist fruit en diepte. 12.00 Euro, 12pnt.

Wiengut Bründlemayer, Riesling 2002, Oostenrijk: Intens gele kleur en in de neus overheersend "petrole"de typische geur voor een oudere riesling. Geëvolueerde smaak met exotisch fruit en citrus. Perfecte zuurtegraad, geen jong blaadje meer, duidelijk een oude dame maar rijpe dame en had zelfs nog langer kunnen liggen. 7.90 Euro, 14.5pnt

Château Montelena, The Montelena Estate, Cabernet Sauvignon 1999, Napa Valley:   18-20mnd gerijpt in hout.
In de neus tertiare geuren, leer, champignons, kaneel en nog iets ingetogen. Een volle geëvolueerde aanzet, gedroogde pruimen en dan mist hij diepte en lengte. Ik was enigzins teleurgesteld want ik had veel van deze wijn verwacht. Na één glas gedronken te hebben heb ik hem dan ook terug gezet in mijn kelder en pas na twee dagen weer boven gehaald. Wat ik toen in mijn glas had was wel wat anders. Zeer complexe neus en zo verdomd lekker. Ongelooflijk dat dit uit '99 komt want het geeft de indruk 5 jaar jonger te zijn. Krachtig en zijdezacht in de mond. Zuren en tannines voldoende aanwezig om deze wijn tot 2020 te laten meegaan. Een wijn die zich kan meten met de grote Bordeaux GC.  Vinama 17.5pnt, Parker 95, Winespectator 94.

Château Grand Corbin 1970, St Emilion Grand Cru Classé: Meegenomen door een vriendin die hem nog in de kelder had gevonden. Was nog geen azijn maar gaf weinig drinkplezier dus.....wegkieperen.  

Rochere 2006, Rioja,  van Olivier Riviere:  Biologisch. 70% grenache, 30% tempranillo, wijnstokken van 60-80 jaar oud. 11mnd in vaten van 1 of 2 jaar. Geen collage, geen filtering.
De verrassing van het weekend, zo lekker dat ik vergeten ben proefnotities te maken. Fruit spuit uit je glas, geconcentreerd jong fruit in de mond maar wat een finesse en complexiteit, dit is echt zoals pure wijn moet zijn. Nu al heerlijk op dronk en nog potentieël. Heel mooi gemaakt en maakt veel indruk op me. Heb snel maar wat extra flessen besteld. 13.20 Euro, 17.5pnt. 

Zo, nu ga ik nog even verder zwoegen op mijn eindwerk.....

01 oktober 2007

De ene na de andere, het gaat maar door.

De ene na de andere uitnodiging voor proeverijen krijg ik momenteel binnen. Het is weer de periode van het jaar en dus ook een drukke periode voor de proever. Veel van die uitnodigingen zijn de moeite helaas niet waard vanwege hun beperkte of gewoon oninteressant aanbod maar gelukkig zijn er ook andere die wel de moeite waard zijn. Het is dus een kwestie het koren van het kaf te scheiden. De volgende twee proeverijen  in oktober hebben wel mijn aandacht getrokken.

Afgelopen maandag heb ik les gekregen van Johan Sterkx, 1e Sommelier van België in 1997 en werkzaam bij La Buena Vida. La Buena Vida verkoopt enkel Spaanse wijnen en is hierin één van de weinige specialisten in België. De les ging dus uiteraard over Spanje en Johan had een aantal mooie wijnen meegenomen die ook te proeven zijn op 13,14 en 15 oktober want dan organiseerd  La Buena Vida hun jaarlijkse herfstdegustatie. De kwaliteit van hun gamma ligt hoog en je zult er zeker interessante ontdekkingen doen. Wil je de top een proeven dan kan dat ook want voor 10 Euro kun je de Bodegas Vega Sicilia, Unico Gran Reserva 1996 uit Ribera del Duero proeven ( als je 210 Euro neerlegt mag je een fles meenemen). Ik heb dit jaar de Unico Gran Reserva 1991 bij Chai en Bar geproefd en dat was absoluut de top, een omweg waard, dus die '96er wil ik ook wel eens proeven!

Omdat ze 10 jaar bestaan organiseren ze ook nog 10 andere thema degustaties gedurende de komende zes maanden die specifiek bestemd zijn voor de wijnamateur. Meer details op hun website.

Ik kan je het volgende aanbevelen:
Wit:
- Een mooie Verdejo, Dos Victorias 2006 van José Pariente uit Rueda: In de neus aroma's van gras, ananas, exotisch zoet  fruit, aangenaam fris. Frisse aanzet met weer dat exotische fruit, citrus zuren op de voorgrond, sappige frisse zuren. Zoals een Verdejo moet zijn.  9.99 Euro, 14.5/20pt
- Een Godello, Lauro do Bolo 2006 uit Valdeorras, 11.19 Euro, 14/20pt
- Een Maccabeu, Finca Els Camps 2005, 14.98 Euro, 14/20pt
Rood:
- Les Alcusses 2005 uit Valencia. Frisse aanzet met kruidig rood fruit, koffiegruis, goed in evenwicht met frisse zuren en een aangenaam bittertje in de afdronk. 11.08 Euro, 16/20pt.
- Finca L'Argata 2004 uit Monstant (ligt tegen Priorat). Complexe neus, elegant, kruidig en zelfs iets zoetig. Sappig rood fruit, geconcentreerd maar niet zwaar, rijp rood fruit met iets droge tannines. Het geheel is mooi in balans en behoorde tot de beste wijn van de avond. 14,98 Euro, 16.5/20.
- Castro Ventosa 2004 uit Bierzo:Fris rood fruit in de neus met wat vanille en hout. Neus blijft evolueren. Een vol fruitige aanzet, wat tannines van het hout, onderbouwende zuren die in de afdronk voor een aangename frisheid zorgen, een wijn om in te bijten. 15,29 Euro, 16.5/20.
- Vina Pedrosa Crianza 2004 uit Ribera Del Duero, 20.15 Euro, 15.5/20. Zag deze wijn deze week ook in de Corte Ingles supermarkt in Madrid en daar staat hij voor 15,50 Euro.  

La Buena Vida: 13,14 en 15 oktober herfstdegustatie. E.Becquaertlaan 2.B.1.6. Mol

--------------------------------------------------------------------------------------

logo_vinikus

Bij Vinikus op 5, 6 en 7 oktober in Brussegem/Merchtem een degustatie met Biologische, Biodynamische en Kosmocultuur wijnen. Ik ben hier nog nooit geweest maar zal er zondag zeker aanwezig zijn.
Vinikus: Linthoutweg 5 - 1785 Brussegem/Merchtem