31 maart 2009

Loire verslag, deel 5: Ontmoeting met Mark Angeli, Domaine La Ferme de la Sansonnière

Mark Angeli is één van de markantste wijnboeren die ik het afgelopen jaar ontmoet heb. Twee keer heb ik hem gesproken en de eerste keer was op zijn Domaine La Ferme de la Sansonnière in Thouarcé, Loire. Aangezien hij normaal enkel op zaterdagochtend bezoekers ontvangt heb ik een beetje moeten aandringen om toch een afspraak te kunnen maken op een maandag en dus stond ik om 17:00uur voor zijn wijnkelder waar ik begroet werd door een rustige man in een lange regenjas met een soort alpinopet.  

De man Angeli
Wat moet je weten van Mark Angeli? Dat hij vroeger metselaar is geweest in de Provence, dat hij oenologie heeft gestudeerd in de Sauternes op de wijnbouwschool van Château La Tour Blanche waar hij geleerd heeft hoe je juist geen wijn moet maken aldus Angeli. In 1990 vertrekt hij naar de Loire en koopt hij 7ha wijngaarden daar waar de zoete wijnen Bonnezeaux en Layon gemaakt wordt. Mark Angeli heeft de eerste jaren zoete wijn gemaakt maar is zich toen compleet gaan toeleggen op droge Loire wijnen waarin hij een grootmeester is geworden.

Hij werkt volledig biodynamisch (ooit een paar dagen stage gelopen bij Nicolas Joly van La Coulée de Serrant in Savennières) en is één van de meest fanatieke bio wijnboeren die ik ben tegengekomen met een zeer uitgesproken mening over alles wat hiermee en ook met het milieu te maken heeft. Hij is niet alleen een wijnboer maar wil ook de mensen bewust maken van de gevaren in onze samenleving om zodoende tot een betere wereld te komen.

Volgens Angeli zijn er vier grote zaken die een enorme zware hypotheek op onze kinderen en dus de toekomst leggen:
1. de nucleaire afvalberg
2. het genetisch gemanipuleerd materiaal
3. het (overvloedig) gebruik van pesticiden
4. de klimaatsverandering

Mark Angeli heeft veel moeite met datgene wat er om zich heen gebeurd in de wereld. Zoals de petrochemie die miljarden euro's verdiend maar het milieu verpest en de mensen afzet. De leerlingen van de landbouwschool uit Angers die bij hem op bezoek komen met de leraar en die tegen hem zeggen 'Ik ga toch wijn maken zoals mijn vader het doet, met pesticiden' waarop de leraar hem bevestigd dat zijn leerlingen niet geëngageerd zijn en niet openstaan voor bio. Het internet waardoor de mensen  door een overvloed van informatie nog nooit zo slecht geïnformeerd zijn als voorheen. Er weegt een zware last op schouders als je hem hoort spreken maar hij vindt zichzelf geen pessimist.

Ik moest absoluut de documentaire 'The world according to Monsanto' eens gaan bekijken (is te downloaden van het internet). In deze film komen de misdaden van de grootste chemiereus aan het licht, die begaan zijn tegen het leefmilieu of de gezondheid. Monsanto past dictatoriale praktijken toe om zijn standpunt op te leggen aan consumenten, landbouwers en zelfs regeringen en is aanwezig op alle machtsniveaus als het gaat over voeding, veevoeder of zaden. De film staat inmiddels op mijn PC en zal binnenkort met een glas wijn bekeken worden.
 
Angeli schrijft ook regelmatig brieven aan al zijn klanten met zijn opinie over bepaalde zaken. Zo bood hij aan om de kosten voor de aanschaf van het boek "Pesticides, révélations sur un scandale français" van François Veillerette terug te betalen aan al zijn klanten. Enige brieven later schrijft hij dat hij teleurgesteld is dat maar twee klanten dit cruciale boek hebben aageschaft.  

Deze brieven zijn nu gebundeld in een soort schrift van 35 bladzijden wat de moeite waard is om te lezen. Zo kreeg hij ooit eens bezoek van de douane die hem een boete ging geven omdat Angeli zijn chaptalisatie niet gemeld had. Ja maar ik ben tegen chaptalisatie en doe het dus niet zei Angeli waarop de douane ambtenaar hem verbaasd aankeek en zei "maar u maakt toch Bonnezeaux".

Mark Angeli Domaine La Ferme de la Sansonnière


Enkele uitspraken van Mark Angeli:

"Bio duurder dan conventionele wijnbouw? Niet als je de vervuiling door conventionele wijnbouw op onze planeet meetelt en de medische kosten die hierdoor veroorzaakt worden. 55% van de kanker komt van de milieuvervuiling. Het aantal kankerpatiënten verdubbeld iedere 20 jaar."

"Er is in wijn 1000x meer 'roundup' pesticide toegestaan dan in water. Waarom?"

"De politiek heeft niks meer te vertellen. De multi-nationals hebben het voor het zeggen.
Het zijn de consumenten die de wereld kunnen veranderen door bepaalde producten niet meer te kopen en andere juist weer wel."

"Bordeaux maakt "du vin trafiqué" door de rendementen van 60-70hl per hectare. Enkel met een rendement van +/-30hl/ha rijpt de druif optimaal. Ze zouden beter het rendement wat moeten terugdraaien."

"Waarom zijn er zoveel bio wijnboeren in de Loire? Omdat de grondprijs hier nog acceptabel is. Aangezien veel van deze wijnboeren van buiten de Loire komen en de grond in Bourgogne en Bordeaux te duur is om zich daar als nieuwe wijnboer te vestigen."

"We hebben werelwijd een groot energie probleem en de machtige mulinationals verhinderen energie besparende maatregelen te nemen".


"Een schuimwijn maken volgens de méthode traditionelle hier in de Loire zoals in de Champagne is volslagen idioot."

"Het is gemakkelijker wijnen zonder sulfiet in Japan te verkopen dan in Frankrijk zelf."

"Je hebt acht jaar biodynamie nodig om tien jaar chemische onkruidverdelging te repareren".

Ook heeft hij een goed gevoel voor humor: "Ik heb een hernia en mag dus geen zware zakken suiker dragen. Sowieso, als chenin goed getrieërd wordt dan is chaptalisatie echt niet nodig." 

Mark Angeli zei dat een naburige wijnboer de diagnose kreeg dat hij veel te weinig witte bloedlichaampjes in zijn lichaam had wat volgens de dokter te wijten was aan de pesticide die hij gebruikte. Hij heeft toen meteen een cabine op zijn tractor laten installeren.
Een andere wijnboer, 32 jaar, waar kanker was geconstateerd was daarom begonnen met de overstap naar bio maar na negen maanden is hij er mee gestopt want hij vond het allemaal te gecompliceerd. In de plaats heeft hij nu iemand in dienst genomen die voor hem de wijngaard bewerkt zodat hij zelf niet meer met de giftige pesticiden in aanraking hoeft te komen....

Hij ziet het als een missie om de mensen in te lichten over alle milieu bedreigende zaken en te strijden tegen al deze zaken. Om hier tijd voor vrij te maken heeft hij 2.5ha van zijn wijngaarden verhuurd aan drie andere wijnboeren waarvan twee vrouwen. Deze hadden hem in 2005 en 2006 meegeholpen met de oogst en wisten nog niks van wijnmaken. Nu trekken ze hun plan in de gehuurde wijngaard en maken ze na een opleiding bij Mark Angeli zelf hun eigen wijn. Angeli adviseert daarnaast nog een negental andere jonge wijnboeren.

Angeli is een wijnboer voor wie de tijd het liefste stil had mogen staan maar dan 50 jaar geleden voordat er pesticiden werden uitgevonden. Hij heeft uit principe ook geen internetverbinding en alle communicatie gaat dus nog gewoon via de post en telefoon. Ik ben echter overtuigd dat als de rebel Mark Angeli het internet zou gebruiken voor zijn maatschappelijke boodschap met betrekking tot het verbeteren van de wereld, hij een veel grotere groep mensen aan kan spreken dan nu het geval is en natuurlijk ook veel sneller.

Mark Angeli vertikale pers Domaine La Ferme de la Sansonnière


De wijngaard:
Het merendeel van zijn wijngaarden bestaat uit chenin met daarnaast  cabernet franc, cabernet sauvignon en wat grolleau gris.

In de jaren 70 en 80 zijn veel wijngaarden in Frankrijk aangeplant met kwalitatieve slechte Amerikaanse onderstokken die veel te veel produceren en zo ook in de wijngaarden die Angeli had gekocht. Geleidelijk aan heeft hij deze wijnstokken vervangen en hij gebruikt enkel riparia onderstokken. Ook is een gedeelte van zijn wijngaard zonder 'porte-greffe', niet geënt dus.

Het biodynamische preparaat 500 wordt in het algemeen eenmaal per jaar gebruikt en de 501 een- à tweemaal maar dit hangt allemaal van het weer af. Ook gebruikt hij een brandnetel aftreksel in het begin van het seizoen. Ooit was Mark Angeli voor 07:00uur 's ochtend in het donker preparaten in zijn wijngaard aan het sproeien en zijn buurman vroeg daarna hem of hij pesticide aan het spuiten was in het donker zodat niemand hem kon betrappen.....
Er zijn vier koeien op het domein die voor de compost zorgen plus decoratie en een paard die in de wijngaard gebruikt wordt. Gaat nooit kapot en stinkt niet naar de benzine. Ploegen vindt plaats van begin november tot eind december en in april.

Het rendement is 25-30hl per ha voor alle wijnen. De vraag naar zijn wijn overstijgt het aanbod en als hij zoete wijnen zou maken zou dit nog minder flessen betekenen.

Mark Angeli chai Domaine La Ferme de la Sansonnière

De wijnen van Angeli
Hij maakt zowel witte, rosé en rode Anjou die allemaal als tafelwijn op de markt komt alsmede in het verleden (2004,2005 en 2006) wat schuimwijn volgens de méthode ancestrale die hij jaren sur lattes laat liggen. Nu heeft hij niet genoeg wijngaarden meer en wordt er geen schuimwijn meer gemaakt. Er wordt geen enkele zoete witte wijn zoals Bonnezaux of Coteaux de Layon meer gemaakt. 

Volgens Angeli gaf een oneven jaar tot op heden altijd een demi-sec wijn en een even jaar een droge wijn. Hij wist zelf ook niet waarom en ik moest vooral niet zoeken waarom dit zo was. Hij wil het liefste geen demi-sec maken want deze wijn drinkt de consument minder gemakkelijk en combineert ook minder goed bij gerechten en de Elzasser hebben deze markt toch al ingenomen. Daarnaast zei Angeli, hou ik ook veel van vis (hij is vegetariër) en daar wil ik een droge witte wijn bij.

Mark Angeli cremant Domaine La Ferme de la SansonnièreIn 1992 heeft hij geëxperimenteerd met vijf nieuwe barriques maar dat was geen succes. Chenin is volgens hem geen druif om op nieuw hout op te rijpen. In 2007 en 2008 heeft hij last gehad van de vorst en heeft hij van sommige wijngaarden slechts een rendement van 6hl.
De rode wijn krijgt nooit sulfiet en de rosé en witte wijnen zo min mogelijk. Vroeger maakte hij één witte wijn zonder sulfiet maar enkel omdat het een kleine productie was en hij de handelaars/particulieren kende die hem kochten en waarvan hij zeker was dat deze de wijn koel konden opslaan. In 1992 en 1993 heeft hij het gehad dat de wijn weer ging gisten op fles en werd het een niet rendabele zaak. Tegenwoordig is hij hiermee dus gestopt. Angeli vindt het zeer moeilijk lees vrijwel onmogelijk om witte wijn te maken met minder dan 50mg sulfiet.  

Na eerst vaten van 225 liter te hebben gebruikt is hij in 1995 overgestapt op 600 liter vaten omdat de wijn er veel harmonieuzer van wordt.

Les Jeunes Vignes des Gélinettes 2006, Vin de table de France: Druiven van een jonge wijngaard (6 jaar) en op een speciale onderstok die zeer weinig voor CS gebruikt wordt maar die volgens Angeli het beste resultaat geeft. Deze 100% cabernet sauvignon wat op zich al een rariteit zit nog in zijn kinderjaren. Zeer geconcentreed, paars, veel materie maar omdat de druiventrossen niet ontsteeld zijn geweest zit er nu nog een giga hoeveelheid tannine in. Heeft volgens Angeli zeer weinig pigeage gehad. Niet om nu te drinken maar duidelijk een bewaarwijn met veel potentieël, wegleggen en over drie jaar nog eens proberen.

Mark Angeli les jeunes vignes des genilettes 2006 Domaine La Ferme de la Sansonnière

La Lune 2007, Vin de France: Op het etiket staat: Mark Angeli, paysan solidaire à Thouarcé quelque part en France. Composition: jus de raisins fermenté, 64mg de souffre volcanique.
Van het vat geproefd. Deze witte wijn is gemaakt van voornamelijk chenin en een beetje grolleau gris, 3gr restsuiker en heeft een malolactische gisting gehad.  In 2007 een droge wijn wat één op de twee jaar voorkomt, na het persen meteen op oude barriques van vier jaar en de gisting duurt een jaar. Na een jaar soutirage en als er meer dan 2,5gram suiker in zit wordt er gefilterd om de gist te verwijderen en dus te voorkomen dat hij nog verder gist op fles.  Frisse maar nog ingetogen neus. In de mond een volle aanzet puur fruit  van kweeperen, abrikozen met een mooie dosis mineralen en zuren. Is nog zeer jong en heeft nog iets tijd nodig om zich verder te ontwikkelen. Karaferen. Vinama: 15,5pnt

Angeli probeert om zijn wijnen te maken met zo weining mogelijk restsuiker zodat er helemaal niet gefilterd hoeft te worden om zo de aroma's en smaak volledig te behouden. Al zijn witte wijnen hebben een malolactische gisting ondergaan. Echter deze gisting vindt niet plaats op 20°C en na de alcoholische gisting zoals we uit de boeken leren maar in december en tijdens de laatste fase van de alcoholische gisting en begint als er nog 30gr suiker in de most aanwezig is.

Les Fouchardes 2007: 67gr vulkanische sulfiet. Van het vat geproefd. Chenin waarvan de helft op eikenhouten vaten van één jaar en de andere helft van twee jaar. Witte bloemen in de neus met een licht oxidatieve toets en vooral mineralen. Een volle krachtige terroir wijn met een goede dosis geconcentreerd fruit en duidelijke aanwezige zuren. Citrus in de afdronk. De wijn komt zeer jong over en deze Grand Cru heeft nog tijd nodig. Les Fouchardes geeft na vijf jaar een mooie mineraliteit bloot. Vinama: 16-17pnt

Tien jaar geleden toen Angeli een bodemonderzoek had laten doen op het perceel waar nu Les Fourchardes van gemaakt wordt was het oordeel: niet geschikt voor chenin. Gelukkig heeft hij zich niks laten wijsmaken en komt er nu een prachtige chenin vanaf.

Mark Angeli Les Fouchardes 2007 Domaine La Ferme de la Sansonnière


Rose d'un jour:
Angeli over zijn rosé: "C'est de la grenadine, une gourmandise terrible!" Ik kan dat alleen maar bevestigen. Deze halfzoete rosé is gewoon verukkelijk. Angeli heeft er zoveel vraag naar dat hij besloten heeft om voorlopig geen rode wijn meer te maken maar de druiven voor zijn rosé te gebruiken om aan de vraag van zijn klanten te kunnen voldoen. Als apéritief of bij de exotische keuken.

Ik wist niet dat er zulke kwaliteit in de Anjou gemaakt wordt. Wat Angeli klaarspeelt in Anjou is groots. Zijn wijnen liggen voortaan in mijn kelder alhoewel op het moment dat ik zijn wijn ter plekke wou kopen vertelde Angeli dat hij enkel nog zijn rode wijn op voorraad had en zijn witte zou morgen pas op fles gaan. Was dat even een teleurstelling. Zulke mooie witte wijnen en niks te koop op het domein.

De wijnen worden helaas maar in kleine hoeveelheden geproduceerd en sinds een tiental jaar heeft Angeli geen probleem om zijn wijn te commercialiseren. Binnen enkele maanden nadat de wijn op fles gaat is alles al verkocht. Er zijn Japanse importateurs die een bod op zijn totale productie gedaan hebben maar gelukkig heeft Angeli hun koopdrang weten te beperken. De wijnen van Angeli zullen in de toekomst ook alleen nog verkocht mogen worden door wijnhandels die enkel bio wijn verkopen. Jawel, bio 'all the way'.

In België worden zijn wijnen verkocht door Laurent Menotte van L'Odyssée des Arômes die enkele weken geleden Mark Agneli samen met Didier Chaffardon in België had uitgenodigd voor een debat m.b.t. biologische wijnbouw met degustatie. De zaal zat stampvol wat blijkt dat er meer mensen zijn zoals ik die zijn wijnen kunnen appreciëren.

Mark Angeli, een zeer vriendelijke rebel met een missie om de wereld te verbeteren maar die vooral fantastische wijnen maakt op een manier zoals men ze meer dan zestig jaar geleden ook maakte. 

"L'humanité ne finit par marcher droit qu'après avoir essayé de toutes les manières possibles de marcher de travers" (H.Spencer). 

Mark Angeli
Domaine La Ferme de la Sansonnière

La Sansonnière
49380 Thouarcé
Telefoon: +33 (0) 2 41 54 80 80

De vorige delen van het verslag:
proloog
deel 1 : Château de Villeneuve, Saumur 
deel 2 : Restaurant Les Tonnelles in Behuard, Maine-et-Loire
deel 3: Ontmoeting met Nicolas Joly op Château de La Roche aux Moines, La Coulée de Serrant in Savennières
deel 4: Cheval Joly, Paardenkracht in de wijngaard

08:00 Gepost door Vinama in Wijndomein bezocht | Commentaren (5) | Tags: loire, anjou, chenin |  Facebook | |  Print

20 november 2008

Loire, verslag deel 2: Restaurant Les Tonnelles in Behuard, Maine-et-Loire.

Op weg naar de Loire in de auto moesten we nog beslissen waar we zouden gaan eten die avond. Er was een "shortlist" met twee namen, Restaurant Le Favre d'Anne in Angers en Les Tonnelles in Behuard, beide met één Michelin ster. Le Favre d'Anne was dichterbij onze chambre d'hôtes dus die eerst maar gebeld. Volzet voor die avond wat natuurlijk te verwachten was voor een zaterdagavond voor een restaurant met die kwaliteit. Toen contact opgenomen met Les Tonnelles en die had nog net een tafeltje vrij, oefff..... Plezierige bijkomstigheid was dat Les Tonnelles in de boeken geprezen werd vanwege zijn uitmuntende wijnkaart.

Behuard, een klein oud typisch Frans gehucht met een kerk en een paar straten, ligt op een eiland in de Loire naast Savennières. Na een zeer vriendelijke ontvangst kregen we een tafeltje pal voor de open haard (gelukkig lag er niet teveel hout te branden want ik heb het nogal snel warm). Het restaurant heeft twee ruimtes. Eén aan de voorkant in het historisch pand en eentje wat moderner er aan de achterkant tegenaan gebouwd. Beide zijn vrij klein waardoor het een intieme indruk geeft. Qua interieur decoratie mogen ze nog wel wat professioneel advies vragen maar de kunst tegen de muur (met allemaal als onderwerp wijn) was heel passend.

restaurant les tonnelles behuard externDe wijnkaart is een lijvig boekwerk van een anderhalve centimer dik. Zeer overzichtelijk en natuurlijk met een grote en schitterende keuze aan lokale Loire wijnen met namen zoals Jo Pithon, Richard Leroy, Clos Rougeard, Mark Angeli, Baumard en Nicolas Joly. Volgens Gault Millau heeft Les Tonnelles één van de mooiste kelders in de Loire. Eigenaresse Catherine Bossé is tevens ook sommelière. Haar man Gérard is de chef in de keuken.

De menukaart bevat menu's vanaf 42.00 Euro. We zouden ons eens lekker laten verwennen en gingen voor het Menu dégustation van 70.00 Euro bestaande uit vijf gangen met daarbij een assortiment Loire wijnen voor 25.00 Euro. Voor het hoofdgerecht kon men kiezen uit drie gerechten. 

Als apéritief een Crémant de Loire brut van Richou waarbij heerlijke amuses geserveerd werden van gerookte paling uit de Loire en makreel. Wat een smaak zat er in!


Het eerste voorgerecht waren warme oesters op een galette de sarrazin (pannekoekje van blé noir) met een émulsion de vin blanc. Daarbij werd een witte Anjou Effusion 2005 van Patrick Baudouin geserveerd die een mooie fijne fruit smaak van limoen had en ook mineralig met vuursteen overkwam, complexe Anjou. Vinama: 15,5pnt.

St  Jacobsschelpen op een flan van kleine pompoenen met een Jerez saus

Vervolgens St Jacobsschelpen op een flan van kleine pompoenen met een Jerez saus. Daarbij een Clos du Papillon 2001 van Domaine de Baumard, Savennières waar de lychees uit het glas sprongen, zeer aromatisch neus van overrijp fruit en een stevige ronde terroir smaak afgerond door mineralen. Vinama: 15pnt. 

Foie 2 gras poelée sur son pain d'epices met gezoete zuurkool

Toen foie gras poêlé sur son pain d'épices met gezoete zuurkool erbij wat een zeer geslaagde combinatie was. Bij dit gerecht mochten we kiezen welke wijn we wilde drinken. De droge Rouchefer 2006 Anjou, Agnes en Rene Mosse (Vinama 16pnt) of de zoete Les Bruandières 2003 Coteaux du Layon van Patrick Baudouin (Vinama: 16,5pnt). Ik heb ze beide geproefd en ze gingen allebei zeer goed bij het gerecht maar de Coteaux du Layon was duidelijk de allerbeste combinatie wijn/gerecht. Verrukkelijk gewoon.  

Rouchefer 2 2006 Anjou, Agnes en Rene Mosse Les Bruandières 2003 Coteaux de Layon van Patrick Paudouin

Het hoofdgerecht was een kalfszwezerik, licht gecarameliseerd met een Coteaux du Layon op een bedje van groene kool en boschampignons. Daarbij een Domaine de Bellivière, Vieilles vignes éparses 2002, Coteaux de Loir van Eric Nicolas (Vinama: 14pnt).

Als dessert hebben we voor het kaasplateau gekozen met heerlijke rijpe kazen en een glas Clos le Grand Beaupreau 2005, Domaine la Bergerie, Savennières, gemaakt door drie wijnboeren: Yves Gueniard, Vincent Ogereau en Claude Papin van Château Pierre Bise.

Clos 2 le Grand Beaupreau 2005, Domaine la Bergerie, Savennières Yves Gueniard, Vincent Ogereau en Clause Papin van Château Perre Bise.

De gerechten waren allemaal eenvoudig maar verfijnd gepresenteerd en eerlijk van smaak. Geen toeters en bellen, niet te veel verschillende smaken op één bord om juist datgene waar het om gaat te laten spreken. Kwalitatief zeer, zeer goed en ik zou er zo weer naar terug gaan al is het alleen al vanwege hun wijnen. Zelden heb ik als assortiment wijnen bij een menu zulke passende wijnen gezien die ook nog kwalitatief één voor één heerlijk waren. Van tevoren was niet bekend welke wijnen er geschonken zouden gaan worden want dat bepaald de Sommelière. Ze heeft er gelukkig verstand van.  


Restaurant Les Tonnelles
12, rue du Chevalier Béhuard
49170 Béhuard
Tél : 02 41 72 21 50

Zie hier voor deel 1 van het verslag uit de Loire

19:00 Gepost door Vinama in Restaurants | Commentaren (5) | Tags: savannieres, loire, coteaux dy layon, anjou, cremant |  Facebook | |  Print